niedziela, 11 grudnia 2016

Kino gatunkowe z Hongkongu, Chin i Tajwanu - 1969

Wszystkie dzisiejsze filmy pochodzą ze studia Shaw Brothers.

Twin Blades of Doom
Yin yang dao
reż. Doe Ching
Premiera: 01.01.69

Obsada: Yun Ling, Ching Li, Hung Lieh Chen, Dean Shek i inni.

Po przypadkowym zabiciu jednego z mistrzów w trakcie pojedynku, Chang Chi-liang odchodzi ze Świata Sztuk Walki. Nie jest mu jednak dane żyć w spokoju. Niespodziewanie staje się bowiem świadkiem zabójstwa dokonanego przez Widmowy Gang. Złoczyńcy, aby zatrzeć za sobą ślady wysyłają za Chi-liangiem swoich wojowników. Zabijają oni rodziców wojownika, który poprzysięga zemstę, lecz zanim jest w stanie ruszyć do walki zostaje ciężko ranny. Na wpół martwego Chi-lianga znajduje urocza Yin Pao-ehr, której rodzina pomaga szermierzowi wrócić do zdrowia i wznowić misję zemsty. W międzyczasie gang rozpoczyna spisek mający na celu kradzież wyjątkowego skarbu.

Film zaczyna się dość interesująco i przez niemal połowę czasu trwania nieraz zbliża się do pomysłowych scen czy inscenizacji starć. Niestety poza zbliżaniem się do nich nie czyni wiele więcej. Im dłużej zaś trwa, tym bardziej przekształca się w pospiesznie realizowaną wuxia, w której coraz trudniej doszukiwać się większych zalety. Rok 1969 nie był niestety najlepszym dla Shaw Brothers, co udowodni większość z opisanych tu produkcji. Nie licząc filmów Changa Cheh, większość filmów z tego roku to odtwórcze powielanie utartych schematów. Przesyt powodowany nieprzerwanie powtarzanymi formą i treścią sprawił, że kolejne propozycje znalazły się na etapie stagnacji, toteż konieczna stała się rewitalizacja kina gatunkowego z Hongkongu i okolic. Jako obraz wpisujący się w tę niekreatywną grupę produkcji od Shaw Brothers, Twin Blades of Doom można polecić jedynie wyjątkowym miłośnikom gatunku.

Killers Five
Hao xia zhuan
reż. Kang Cheng
Premiera: 14.02.69

Obsada: Ching Li, Ching Tang, Feng Ku, Miao Ching, Kuang Yu Wang, Carrie Ku Mei, Feng Tien i inni.

Kang Cheng wysmażył w 1969 roku nader rozrywkowy film wuxia, który wyraźnie kręcony był w ogromnym pośpiechu. Nieudane zbliżenia, rozmazane kadry, niezgranie niektórych ciosów wyraźnie zdradzają pośpiech realizacyjny i brak czasu na poprawki. Być może właśnie z braku na dopracowanie choreografii i zdjęć główny ciężar filmu przeniesiono na relacje między tytułową piątką bohaterów, a w pełni skupiono się tylko na finale produkcji, gdzie widz obejrzy nie tylko dość interesujące, ale również wynikające całkiem sporą destrukcją otoczenia walki.

Film opowiada o potężnym szermierzu, który został poproszony przez księcia o pomoc w odzyskaniu córki, porwanej przez niezniszczalnego wojownika. Bohater aby pokonać oddziały wroga postanawia zebrać grupę, składającą się – oprócz niego – z jeszcze trzech wojowników: łucznika, mistrza pływania oraz mistrza wspinania się po górach, jako że baza wroga znajduje się na trudnodostępnej górskiej wysepce.

Lwia część Killers Five skupia się na zbieraniu wspomnianej grupy – co wynika czasem lekkimi skojarzeniami z Siedmioma samurajami (Shichinin no samurai, Akira Kurosawa, 1954) – oraz ich podróży do celu. W jej trakcie napotykają ukrytych wrogów i tajemniczego mężczyznę, którego motywacje byłyby zdecydowanie bardziej tajemnicze gdyby nie tytuł filmu.

Zarówno podczas tworzenia grupy, jak podczas podróży dochodzi do dużej ilości rozmów między bohaterami. Warto o tym wspomnieć, gdyż dialogi są tu zwykle świetnie rozpisane, o lekko humorystycznym zabarwieniu. Relacje między postaciami są zresztą największą zaletą filmu. Tym bardziej, że w grupie znajduje się jedna kobieta, wprowadzająca zaskakująco delikatny i nienachalny wątek romantyczny. Oczywiście wszystko doprowadza do festiwalu walk wojowników. Cheng dodatkowo je uatrakcyjnia poprzez dodanie klasycznych dla wuxia, choć pod koniec lat 60. już znacznie rzadziej używanych, ukrytych pułapek w bazie wroga. Nie brak tu również kilku zwrotów akcji oraz przesłania dotyczącego patriotyzmu jako nadrzędnej wartości. Wojownik ma po pierwsze walczyć i pracować na rzecz polepszenia państwa i narodu, nawet kosztem życia rodziny, przyjaciół czy własnego. Patriotyzm nie oznacza przy tym bezwzględne słuchanie się władzy, lecz krytykowanie jej i walka z nią, jeśli władza zachowuje się niemoralnie i niesprawiedliwie lub ze szkodą dla narodu. Mimo że Killers Five stanowi raczej średni przykład kina wuxia to niewątpliwie jest dość interesującym filmem, szczególnie dla miłośników gatunku.

Return of the One-Armed Swordsman
Du bei dao wang
reż. Chang Cheh
Premiera: 28.02.1969

Obsada: Yu Wang, Chiao Chiao, Chia Essie Lin, Feng Tien, Lung Ti, Chia-Liang Liu, David Chiang, Yuen-Woo Ping i inni.

Sequele w studiu Shaw Brothers należały do wielkiej rzadkości, lecz niezwykły sukces Jednorękiego szermierza zmotywował producentów i Cheh do stworzenia historii o chwilowym powrocie kultowego Fang Ganga do Świata Sztuk Walki. Warto przy tym zwrócić uwagę, że jest to też jedyny film z 1969 roku, w którym zagrał Jimmy Wang Yu. Yu bowiem w 1969 roku ożenił się z dziewięć lat starszą od siebie aktorką Jeanette Lin* oraz zdecydował się na zakończenie kariery w studiu Shaw Brothers, poszukując lepszych warunków w Tajwanie. W hongkońskim studiu pojawił się jednak jeszcze dwukrotnie w 1970 roku.

Film rozpoczyna się zaproszeniem jednorękiego szermierza na turniej sztuk walki zorganizowany przez niecnych Ośmiu Mistrzów. Fang odmawia przybycia, pozostając wierny obietnicy złożonej swojej żonie; odmawia udziału, nawet gdy do walki namawiają go praworządni wojownicy, obawiający się, że turniej jest tylko pretekstem do masakry klanów, mogących przeciwstawić się potędze Ośmiu Mistrzów. Faktycznie, pod pozorem wyłonienia Króla Szermierzy złoczyńcy niektórych wojowników zabijają, innych zamykają w lochach, a do ich uczniom dają ultimatum: każdy z mistrzów zostanie wypuszczony na wolność, jeśli jego uczniowie odetną sobie prawe ręce. Zdesperowani uczniowie proszą o pomoc jednorękiego szermierza, jeden z nich nawet dopuszcza się porwania żony Fanga. Ostatecznie, wszyscy razem decydują się stanąć do walki z Ośmioma Mistrzami i ich oddziałami.

W przeciwieństwie do nowatorskiego pierwszego spotkania z jednorękim szermierzem, które obfitowało w komentarze dotyczące życia wojownika, sensu rywalizacji czy przemocy jako takiej, kontynuacja przede wszystkim stanowi festiwal kina akcji, z mnóstwem pojedynków z użyciem różnorakiego oręża. Mistrzowie posługują się ukrytymi ostrzami, wyskakują z ziemi, suną w powietrzu, strzelają z mieczy... Sceny akcji, choć z powodu prostych trików zestarzały się gorzej niż sceny akcji z pierwszej części, są zdecydowanie pomysłowe, świetnie rozpisane i dynamiczne.

W trakcie kolejnych starć, giną – zwykle w krwawy, charakterystyczny dla filmów Cheh, sposób – kolejni młodzi wojownicy. Dzięki kolejnym brutalnym zabójstwom stopniowo wzmocniony zostaje obraz Świata Sztuk Walki jako świata, przepełnionego cierpieniem, a podążanie ścieżką wojownika czy zbrojnej rywalizacji prowadzi tylko w kierunku bezsensownych śmiercią i pustych wartości. Ten gorzki komentarz zostaje finalnie potwierdzony przez tytułowego bohatera, który ponownie rezygnuje ze Świata Sztuk Walki na rzecz prostego, farmerskiego życia z żoną i dzieckiem. Jego niechęć do brutalnego świata ciągłej rywalizacji o bycie najlepszym szermierzem czy ciągłych zemstach za śmierć bliskich lub za utratę honoru zostaje podkreślona, gdy zrywa on złoty medal najlepszego szermierza, rzuca go na ziemię i depcze w powrotnej drodze do domu.

Return of the One-Armed Swordsman z pewnością nie jest filmem na miarę poprzednika, lecz wciąż stanowi sprawnie zrealizowany film wuxia, pełen pomysłów i wartkiej akcji, niezapominający przy tym o ambicjach skomentowania brutalnego konduktu szermierza. Na zakończenie warto wspomnieć o małej rólce Davida Chianga, który pojawia się jako jeden z uczniów w grupie Fanga. Fani mogą go spotkać w scenach przed finalnym atakiem Ósmego Mistrza, Chiang wciela się tu w młodego wojownika, który budzi starszych mistrzów w drodze do patrolowania bramy wejściowej, gdzie zostaje natychmiast zaatakowany. Chiang wcześniej pracował w Shaw Brothers jako kaskader i jeden z instruktorów sztuk walki. W filmie pojawia się również w swojej pierwszej roli Lung Ti. Rola w filmie była dla niego nagrodą za ukończenie kursu aktorskiego zorganizowanego przez Shaw Brothers w 1968 roku. Ti był wtedy już zaznajomiony ze stylem walki Wing Chun, którego uczył go mistrz Jiu Wan. Cheh spostrzegł talenty obu młodzieńców i dzięki niemu odnieśli oni wielkie sukcesy aktorskie, szczególnie, że początek ich karier przypadał na czas odejścia ze studia Wanga Yu.


Twelve Deadly Coins
Shi er jin qian biao
reż. Teng Hung Hsu
Premiera: 13.03.69

Obsada: Lieh Lo, Ching Li, Feng Tien, Wen Ching Cheng, Ming-chung Ho, David Chiang i inni.

Pochodzący z niższych warstw społecznych uczeń Chiao Mao mimo świetnych zdolności sztuk walki spotyka się z szykanami ze strony pysznego syna mistrza tytułowych dwunastu śmiertelnych monet. Mistrz nieświadomy braków w szermierczym wykształceniu syna wysyła go wraz z córką do obrony ważnego transportu. Mimo chęci Mao dołączenia do ochrony, jego pomoc zostaje odrzucona. Zgodnie z przewidywaniami widza transport zostaje zaatakowany przez dawnych wrogów mistrza; na miejscu pojawia się też Mao, który zdecydował się potajemnie pomóc ochronie transportu. Waha się jednak przed zabiciem córki złego mistrza i decyduje się na negocjacje z przywódcą wrogów. Jego zachowanie sprawia, że zostaje oskarżony o zdradę. Firma ochroniarska dwunastu śmiertelnych monet zostaje zaś zamknięta; mistrz z dziećmi ma teraz miesiąc na odnalezienie skradzionego transportu. W międzyczasie Mao nawiązuje romans z córką złego mistrza, który skazuje zakochanych na śmierć w swoich lochach.

Twelve Deadly Coins to wyraźne odcinanie kuponów od popularnych filmów Cheh i Hu. Motyw ucznia jest silnie wzorowany na jednorękim szermierzu, Mao nawet straci w filmie dłoń, podczas gdy wojownicza córka złego mistrza nosi cechy bohaterek wypromowanych dzięki Napij się z mną i późniejszych filmów Shaw Brothers, szczególnie tych z Cheng Pei-Pei. Niestety, powolny tok narracji, przewidywalna fabuła, nieciekawe starcia i zupełnie rozczarowujący – choć pod pewnymi względami dość oryginalny – finał, sprawiają, że ten szybko realizowany film wuxia stanowi jeden z gorszych ze studia. Promuje się w nim klasyczne wartości z lojalnością na czele, lecz na tym etapie tworzenia filmów, jest to zwyczajne wpisywanie produkcji w wypracowany model, tak chętnie eksploatowany przez studio. Mimo kilku intrygujących scen i jak zawsze dobrej kreacji Lieh, Twelve Deadly Coins stanowi raczej film przeznaczony tylko dla fanów gatunku.

Dragon Swamp
Du long tan
reż. Wei Lo
Premiera: 25.03.69

Obsada: Cheng Pei-Pei, Hua Yueh, Lieh Lo, Wei Lo i inni.

Największa kobieca gwiazda kina wuxia, Cheng Pei-pei powraca. Tym razem pojawia się w podwójnej roli córki oraz niestarzejącej się matki. Nie mają jednak co liczyć na sielankę, gdyż zło nigdy nie śpi i tak oto niegodziwy klan wykrada legendarny jadeitowy miecz, mający moc zburzenia delikatnej równowagi panującej w Świecie Sztuk Walki. Na domiar złego, miecz jest naznaczony przekleństwem, wpędzającym w szaleństwo jego właścicieli. Różni adepci sztuk walki ruszają na poszukiwania oręża, lecz niespodziewanie natrafia na niego młoda i niezbyt doświadczona wojowniczka (Pei-pei), niezdolna w walce pokonać złego mistrza (Lieh Lo) i jego ludzi. Na szczęście z pomocą przybywa jej szlachetny wojownik (Hua Yueh), który poszukuje swojej dawnej miłości – matki dziewczyny. Razem decydują się poprosić o pomoc w odzyskaniu miecza legendarnego Mistrza Smoczych Bagien.

Lo rozpoczyna i przez długi czas utrzymuje film na dość wysokim poziomie, mimo że nie prezentuje niczego poza niezobowiązującą rozrywką. Traktuje przy tym wspomniany jadeitowy miecz jako obiekt o nadprzyrodzonym znaczeniu i symbol rangi oraz potęgi właściciela, do pewnego stopnia negującego istotność zdolności wojownika. W dodatku Dragon Swamp posiada bardzo udane sekwencje sztuk walki, zdecydowanie jedne z lepszych w karierze Pei-pei. Niestety wraz z przejściem do smoczych bagien, film zanurza się w infantylne fantasy, a niektóre z efektów specjalnych rażą ekstremalną sztucznością. Następnie Lo przechodzi do przegadanych pasażów scen przedstawionych w anturażu niczym z dziecinnego shenguai, nie będącego w stanie niczym zainteresować widza. Po powrocie do głównego wątku produkcja na szczęście powoli odzyskuje impet. W późniejszych partiach filmu na szczególną uwagę zasługuje pomysłowa sekwencja podróży młodej wojowniczki oraz jej przygoda w karczmie, poprzez którą Lo zdradza, że czerpał inspiracje z filmów Kinga Hu.

Raw Passions
Luo xie
reż. Lo Chen
Premiera: 09.04.1969

Obsada: Ivy Ling Po, Kao Yuen, Mang Lee, Wang Hsieh, Li Hsiang-Chun, Ku Feng, Chai No i inni.

Szantaże, morderstwa, szantaże, kłamstwa i jeszcze więcej szantaży – Lo Chen w 1969 roku zabrał widzów na inspirowaną kinem giallo szybką przejażdżkę w świecie bogatszych mieszkańców Hongkongu, lubiących przesiadywać w klubach z seksownymi tancerkami i zdradzać swoje żony. W przerwach między imprezami i rozmawianiem o pracy zdarza im się zadawać się z ludźmi, którzy za moment otrzymają całkiem dosłowny cios nożem w plecy. Chen korzysta tutaj garściami z żółtego kina, toteż nie zabraknie jazzującej ścieżki dźwiękowej, lekko psychodelicznego oświetlenia w scenach zabójstw, mordercy w czarnych, skórzanych rękawiczkach oraz skrywania jego tożsamości.

Choć prawdą jest, że Chenowi nie udaje się wznieść na wyżyny nurtu osiągnięte przez Mario Bavę, Dario Argento czy Lucio Fulciego, to i tak udało mu się stworzyć przyjemny i wyróżniający się na tle ówczesnego katalogu Shaw Brothers film. Największymi rozczarowaniami są obniżony poziom przemocy, nieco kuriozalnie wyglądające potyczki siłowe i ataki z nożem na ofiarę, a także typowe dla studia oświetlenie i montaż, ukrócające większość z bardziej szalonych pomysłów, które – być może – drzemały w Chenie. Na niekorzyść produkcji przemawia również fakt, że spostrzegawczy widz prędko domyśli się, kto jest zabójcą. Ale niezależnie od tych wad, gdy z głośników uderzy rock'n rollowy hałas i nasza bohaterka będzie musiała robić uniki przed nożem, wiemy, że czas spędzony z Raw Passions nie był czasem straconym.

Pomagają w pozytywnym odbiorze także plejada znajomych twarzy z Shaw Brothers z Ivy Ling Po na czele, nieco zamotana opowieść o żonie mężczyzny podejrzanego o zabójstwo tancerki i licznych próbach szantażowania jej i jej przyjaciół oraz przechodzenie w nieco brutalniejszą i nieco bardziej erotyczną stylistykę niż zwykle w ówczesnych propozycjach studia. Dzięki temu, Raw Passions stanowi pozycję interesującą zarówno dla miłośników kina z Hongkongu, jak i giallo.

Temptress of a Thousand Faces
Qian mian mo nu
reż. Chang-hwa Jeong
Premiera: 10.04.69

Obsada: Tina Chin-Fei, Liang Chen, Pat Ting Hung, Liang Hua Liu, Carrie Ku Mei i inni.

Produkcja stanowi amalgamat scen rodem z serialu o Batmanie z 1966 roku, będących u rdzenia duchową kontynuacją filmów Wei Lo inspirowanych przygodami Jamesa Bonda. Od siebie dodaje zaś lekkie motywy erotyczne, próbując nadgonić trendy z innych krajów. Tytułowa postać to złodziejka i morderczyni, która za pomocą nader realistycznych masek przybiera postaci bogu ducha winnych osób i podając się za nich dokonuje przestępstw. Ponadto posiada wysoce nowoczesną kryjówkę w podziemnych jaskiniach, najeżoną pułapkami niczym kryjówki złoczyńców z filmów wuxia oraz wypełnioną armią zbirów, technologicznych wynalazków oraz różnorakimi kostiumami, wszystko to kieruje uwagę na kuriozalnych nieraz przeciwników agenta 007. Przeciw niej staje do walki najlepsza policjantka w mieście: twarda, inteligentna i niezwykle sprawna w sztukach walki. Jej życiowym partnerem jest przystojny dziennikarz, na którego chęć ma również tytułowa kusicielka, co – w połączeniu z jej zdolnościami zmieniania wyglądu – wyniknie kilkoma erotycznymi scenami.

Niestety, choć nie można odmówić produkcji pomysłu, w którym niektórzy doszukują się komentarza kryzysu tożsamości we współczesnym świecie oraz warto film pochwalić za wykreowanie silnej i przyzwoicie ukazanej kobiecej bohaterki, Temptress of a Thousand Faces cechuje się nieznośnie wyjątkową kiczowatością. Pospieszny tok narracji, przejaskrawiony antagonista, nierealistyczne zwroty akcji, wydumane wynalazki, komediowe interludia, nieprzekonujące sceny akcji z każdą kolejną minutą wciągają produkcję w proces całkowitej infantylizacji, i gdyby nie kilka scen o nacechowaniu erotycznym, można byłoby uznać film za kierowany do młod(sz)ej widowni.

Choć produkcyjnie rzetelnie zrealizowany, kolorowy i aktorsko nie odstępujący w żadnym stopniu od poziomu, do jakiego przyzwyczaiło widzów studio Shaw Brothers, to fabularne mielizny i wylewający się z ekranu nachalny kicz niwelują możliwości pozytywnego odbioru produkcji.

Diary of a Lady-Killer
Lie ren
reż. Kō Nakahira
Premiera: 09.05.69

Obsada: Yin Fang, Han Chin, Tina Ti, Fanny Fan i inni.

Film otwiera się sceną samobójstwa młodej dziewczyny, zdającą się ustanawiać przynależność gatunkową Diary of a Lady-Killer jako dramatu. Niedługo później rozpoczynające się śledztwo siostry kobiety, co do powodów decyzji samobójczyni przesuwa produkcję w stronę kryminału. Ten jednak niebawem ustępuje komediodramatowi, wykorzystującego seksualne przebudzenie kina lat 60. i prezentującego losy protagonisty: nałogowego podrywacza i nimfomana. Stopniowo jednak twórcy zacieśniają intrygę wokół niego, przez co film wykonuje woltę z powrotem w kierunku kryminału z inklinacjami w stronę thrillera.

Reżyserem Diary of a Lady-Killer jest Kō Nakahira, japoński reżyser, który w 1956 roku zasłynął jako twórca Zepsutego owocu (Kurutta kajitsu), zaliczanego do nurtu taiyozoku filmu, prezentującego hedonistyczną i otwartą na seksualne doznania młodzież. Jako taka, produkcja wywołała liczne kontrowersje w Japonii. W drugiej połowie lat 60. Nakahira współpracował m.in. ze studiem Shaw Brothers, gdzie w 1968 roku stworzył m.in. remake Zepsutego owocu, pt. Summer Heat (Kuang lian shi). Współpraca nie trwała zbyt długo, w 1969 Nakahira wyreżyserował swój ostatni film w studiu Shaw Brothers, omawiany Diary of a Lady-Killer. W późniejszym etapie swojej kariery największy rozgłos osiągnął dzięki wartemu odnalezienia Halfbreed Rika (Konketsuji Rika, 1972), zaliczanego czasem na poczet nurtu pinky violence.

Studio Shaw Brothers w swoich filmach wuxia dotykało elementów kojarzących się z erotycznymi z nader daleko posuniętą ostrożnością, lecz w przypadku filmów rozgrywających się współcześnie, co poświadcza choćby Temptress of a Thousand Faces, coraz częściej sięgano po mniej lub bardziej widoczną erotykę. Diary of a Lady-Killer co prawda nie pokazuje zbyt wiele golizny, lecz nie zabraknie tu pocałunków, licznych scen podrywania i różnorakich sugestii co do rozwiązłości seksualnej mieszkańców Hongkongu, wystarczającej aby protagonista mógł napisać tytułowy pamiętnik. Ponadto rozwiązłość seksualna – choć wciąż nie uznawana za coś pożądanego – nie jest tu demonizowana jako obraz upadku społeczeństwa czy przykład moralnego zepsucia współczesnego świata. Partnerka uzależnionego od seksu bohatera, choć wyznająca tradycyjne wartości i zasadę seksu po ślubie, bez większych trudności wybacza postępowanie ukochanemu, nie spotyka go również zbytnia krytyka ze strony jej rodziny czy znajomych. Tak samo jego partnerki – zwykle na jedną noc – nie są przedstawione w negatywnym świetle, a raczej jako pewne siebie kobiety, które czerpią z okazjonalnych, nocnych spotkań taką samą przyjemność, jak ich chwilowi partnerzy i nie widzą w tym nic złego. Oczywiście Nakahira nie namawia widzów do seksualnego rozpasania i ostatecznie promuje wstrzemięźliwość. Dziewczyna z początku filmu, która zaszła w ciążę i zdecydowała się na samobójstwo stanowi jedno z ostrzeżeń przed nieprzemyślanym postępowaniem.

Z pewnością walory produkcyjne filmu ustępują większości produkcji Nakahiry realizowanych w Japonii. Szybka praca na planach w Hongkongu jest też odzwierciedlana przez scenariusz, prędko przechodzący między scenami i nie pozwalający na zbyt szczegółowe portrety psychologiczne. Ponadto zwroty akcji są zwykle nader przewidywalne, a antagoniści spotykają swój koniec w rozczarowującym finale. Mimo tych wad, Diary of Lady-Killer jest zdecydowanie interesującą produkcją, szczególnie na tle innych ówcześnie realizowanych w Shaw Brothers. Wartka akcja, solidne aktorstwo, chwilami trzymająca w napięciu intryga wystarczają do przykucia uwagi widza do wypełnionego seksualną nadwyżką Hongkongu.

The Flying Dagger
Fei dao shou
reż. Chang Cheh
Premiera: 18.06.69

Obsada: Cheng Pei-pei, Lieh Lo, Lei Cheng, Chih-Ching Yang, Miao Ching, Ma Wu, David Chiang i inni.

Okrutny złoczyńca w czarno-białej sekwencji scen atakuje zaskoczoną parę kochanków: mężczyznę zabija, kobietę wpierw gwałci, potem zabija. Gdy wydaje mu się, że zabawa się skończyła przed jego oczami pojawia się młoda dziewczyna (Pei-pei), celnymi cięciami pozbawia go życia. Jak się okazuje ojciec zabitego złoczyńcy jest potężnym i zepsutym do szpiku kości mistrzem sztuk walki stylu latających sztyletów. Przepełniony pragnieniem zemsty wyrusza ze swoimi wojownikami z misją wybicia wszystkim członków klanu dziewczyny. W międzyczasie przez przypadek w sprawy wplątuje się wędrowny, cyniczny szermierz – również posługujący się latającymi sztyletami.

Mimo świetnego otwarcia, The Flying Dagger jest zdecydowanie jednym ze słabszych filmów w karierze Cheh. Podobnie jak wcześniej w The Golden Swallow, także i tu wykorzystuje on obecność popularnej za sprawą Napij się ze mną Pei-pei do przyciągnięcia uwagi widza, lecz – przeciwnie do informacji w czołówce – na pierwszym planie umieszcza męskiego wojownika. Tym razem wciela się w niego Lieh Lo. Z pewnością jest to ważna dla Lo produkcja, jako że do tej pory zwykle odgrywał role drugoplanowe, a także mniej lub bardziej istotnych antagonistów. Lo zawsze świetnie się w nich sprawdzał, więc decyzja Changa by – podobnie do Hunga Hsu – umieścić go w centrum akcji, przyodzianego w gustowne czarne szaty, lekki zarost i pokłady cynizmu okazała się zdecydowanie dobrym pomysłem.

Niestety, poza tym film nie ma zbyt wiele do zaoferowania. Sekwencje starć są zadowalające, fabuła jednak nadto przewidywalna, brak tu prób eksperymentowania z treścią bądź formą, a główny antagonista jest wyjątkowo nieciekawy i potrafi rzucać jedynie do czterech sztyletów. Gdy brak mu tych czterech ostrzy przeobraża się w żałosnego staruszka, który nic nie potrafi zrobić. Po intrygującym wstępie, Chang zszedł do roli prostego rzemieślnika i wysmażył typowy film wuxia ze studia braci Shaw.

The Invicible Fist
Tie shou wu qing
reż. Chang Cheh
Premiera: 30.06.69

Obsada: Lieh Lo, Ching Li, David Chiang, Feng Ku i inni.

Cheh, jak zawsze płodny reżyser, w 1969 roku zdecydował się na obranie dwukierunkowej drogi. Na arenie kina wuxia, skierował się niemal zupełnie w stronę czysto kinowej ekspresji przejaskrawionych sztuk walki, wzbogacanych nadającą tempa muzyką, wyraźnym kadrowaniem postaci i montażowymi cięciami pozwalającymi wojownikom na wykonywanie nadnaturalnych akrobacji. Doskonale sprawdziły się w Return of the One-Armed Swordsman i po zadyszce w postaci The Flying Dagger wróciły z pełnym impetem w The Invicible Fist. Film ten jest jednym z najlepszych przykładów skupiania się prawie wyłącznie na akcji i cielesności kina wuxia z niemal całkowitym pominięciem ważkich zagadnień i fabularnych komplikacji, choć nie oznacza to, że Cheh całkowicie z nich zrezygnował.

Akcja rozpoczyna się w finalnej fazie poszukiwań szajki przestępców i mistrzów sztuk walki w jednym, którzy przez dwa lata zdołali ukrywać swoje tożsamości. Główny bohater – tytułowa Niepokonana Pięść – i jego ludzie ścigają złoczyńców, stopniowo odnajdując nowe informacja na ich temat. Fabuła schodzi tu jednak na drugi plan, Cheh w dużym stopniu wykorzystuje film by potwierdzić pozycję Lieh Lo w gatunku. Lo zawsze prezentował się na ekranie bardzo dobrze i nie inaczej jest w przypadku tego filmu. Jego postać to twardy wojownik, sceny akcji z jego udziałem wypadają o wiele bardziej realistycznie niż w przypadku wielu z jego ówczesnych kolegów po fachu. Udaje mu się też zaprezentować delikatniejszą stronę w przedfinalnych scenach naznaczonych romantycznym sznytem.

To, co zajmuje prymarną pozycję w produkcji, to oczywiście sceny akcji. Cheh prezentuje całą gamę intrygujących starć z użyciem mnóstwa sekretnych ataków. Liczydło zmienia się w broń strzelającą, następnie w trzyczęściowe nunchaku, z którego w odpowiedniej chwili wyłania się ostrze – tego typu wymyślnego oręża jest więcej, a jego użycie jest ograniczone do postaci negatywnych; honorowi bohaterowie nigdy nie zniżają się do korzystania z ukrytych broni. Cheh praktycznie do perfekcji opanował stopniowanie napięcia podczas i między walkami, stąd też The Invinble Fist stanowi prawdziwy stylistyczny tour de force.

Warto na film zwrócić uwagę z jeszcze dwóch powodów. Cheh wykorzystuje go również do wypromowania nowej gwiazdy kina wuxia i – później – kung fu Davida Chianga, który obok Lunga Ti stanie się niedługo największą gwiazdą kina sztuk walki od Shaw Brothers. Chiang gra tutaj drugoplanową rolę, lecz wyróżnia się dzięki białej szacie, zwykle pojawia się obok Lo oraz przygotowano dla niego dość widowiskową sekwencję starć z wrogiem, w tym pojedynek z głównym antagonistą filmu. Po drugie, Cheh bardzo udanie przedstawił postać negatywną poprzez jej kontakt z niewidomą córką. Udowadnia w ten prosty, acz efektywny sposób, że nie jest on postacią jednowymiarową i ten sam człowiek dla jednych może być pozbawionym skrupułów mordercą, a dla innych kochającym ojcem. Niestety, uszczegółowienie jego portretu psychologicznego równocześnie uwypukla braki charakterologiczne pozostałych postaci.

The Invincible Fist choć więc trudno uznać za wyżyny gatunku, to poprzez udaną stronę formalną Cheh wyciska z prostej fabuły maksimum, dając miłośnikom wuxia film, jaki na pewno nie będą w stanie uznać za rozczarowujący.

Dead End
Si jiao
reż. Chang Cheh
Premiera: 12.07.69

Obsada: Lung Ti, Ching Li, David Chiang, Chien Yu, Hung Lieh Chen i inni.

Chang Cheh za pomocą Dead End udowadnia, że jego zainteresowania wychodzą daleko poza wuxia. Przechodząc w stronę melodramatu z bardzo małymi nawiązaniami do kina akcji, nie tylko wskazuje na kierunek, w jakim będzie teraz podążał równocześnie z kontynuacją tworzenia klasycznych pozycji wuxia, ale też finalnie przypieczętował pozycje Lunga Ti i Davida Chianga.

W filmach takich, jak Jednoręki szermierz czy Zamachowiec, reżyser przedstawiał tragicznego, młodego bohatera, który pochodzi z niższych warstw społecznych, jednak zdobywa legendarną, mimo że naznaczoną wielkimi poświęceniami czy śmiercią – pozycję, dzięki swym umiejętnościom w sztukach walki. Jednak we współczesnym świecie fantazja o zdobyciu szacunku poprzez sprawność fizyczną jest praktycznie niemożliwa do spełnienia. Stąd też by być bliżej współczesnych problemów i bliżej współczesnego, często sfrustrowanego widza Cheh zaczął sięgać po kino współczesne. W przejściu w kierunku bardziej naturalistycznego pokazywania młodzieży, przekraczającej granice społeczne oraz angażującej się w otwarte relacje seksualne doszukiwać się można – zapewne słusznie – inspiracji kinem japońskim, w tym krótkotrwałym nurtem taiyozoku na czele.

Dead End przedstawia historię młodego, dość beztrosko żyjącego chłopaka (Ti). Ma on przyjaciela (Chiang), dziewczynę i jest świetny w podrywaniu. Choć jest nieco infantylny, to również jest to kochający syn i uczciwy człowiek. Wszystko się zmienia, gdy przez przypadek poznaje bogatą dziewczynę z wyższych sfer (Li). Niemal natychmiast się w niej zakochuje, a jego pogoń za obiektem pragnień okazuje się początkowo wieść ku szczęśliwemu zakończeniu. Dziewczyna nie tylko odwzajemnia jego uczucie, lecz niebawem zaczyna wraz z nim dokonywać licznych transgresji społecznych. Gdy ich związek staje się bardziej poważny, okazuje się, że jest to mezalians bez szans na powodzenie w rozwarstwionym społeczeństwie Hongkongu. Miłość protagonistów prezentuje się jako symbol (próby) przełamania niewidzialnych barier w społeczeństwie, oddzielających tzw. wyższe sfery od ludzi biedniejszych, którym nie daje się równych szans na zaistnienie w świecie.

Niesprawiedliwość przedstawia się tutaj w osobie starszego brata bogatej dziewczyny. Uważa on, że osoby z niższych sfer nie powinny występować spoza przypisanych im pozycji, a związek z taką osobą jest hańbiący. Nie waha się przy tym wyrażać swojego zdania poprzez nasyłanie bandziorów by bili innych, niszczyli im mienie, a nawet dokonali zabójstwa. Brat jest osobą, którą widz szczerze znienawidzi, dzięki czemu łatwiej przejmie się problemem komentowanym w Dead End. Nawet fabularna przewidywalność produkcji nie odbiera jej energii i emocjonalnego ładunku, jaki generują zaprezentowane konflikty oraz frustracje.

Warto jeszcze wspomnieć, że jest to dość nietypowe obsadzenie Ti. Choć gra on tutaj rebelianckiego młodzieńca, nieszczęśliwie zakochanego i z góry skazanego na porażkę w oportunistycznym świecie, to zwykle Chiang jest kojarzony z podobnymi rolach. Cheh zmienił relację dwóch aktorów jeszcze w 1969 roku, w filmie wuxia Have Sword, Will Travel, który pokazuje podobny problem. Ti świetnie zagrał zbuntowanego nastolatka, jednak o wiele lepiej – jak się okazało – pasował w rolach twardszych, bardziej stoickich osób, podczas gdy Chiang odnalazł się idealnie w kreacjach tragicznych wojowników i młodzieńców szukających wyjścia spoza niesprawiedliwych ram społecznych i krzywdzących stereotypów.

Vengeance is a Golden Blade
Fei yan jin dao
reż. Meng Hua Ho
Premiera: 19.07.69

Obsada: Hua Yueh, Ping Chin, Chin Tang, Sammo Hung Kam Bo i inni.

Zdradzony przez żonę mistrz sztuk walki i właściciel niezniszczalnego Miecza Złotego Smoka, zostaje okaleczony. Zmuszony do ucieczki wraz ze służącym i córeczką, zostaje uratowany przez mieszkającego z wnuczkiem zielarza. 18 lat później mistrz jest już starszym człowiekiem, poświęcającym się stworzeniu broni zdolnej do pokonania Miecza Złotego Smoka Jego córka i wnuk zielarza stanowią parę, a była żona prowadzi dom publiczny, jej partner zaś terroryzuje ze swoim gangiem cały kraj, będąc niepokonanym jako właściciel potężnego oręża.

Vengeance is a Golden Blade jest niestety kolejnym potwierdzeniem trudności, jakie mieli twórcy w popchnięciu wuxia w jakimkolwiek ciekawszym kierunku. Jest to bodaj najwyrazistszy przykład stagnacji gatunku w studiu Shaw Brothers pod koniec lat 60. Podczas oglądania filmu widzowi nieustannie towarzyszy wrażenie deja vu, liczne pomysły z poprzednich filmów studia zostają wykorzystane na nowo, a scenariusz jest do bólu przewidywalny. Nie pomagają również niezbyt pomysłowe choreografie oraz nijaki antagonista. Jedyne na co można zwrócić uwagę to status broni, która bardziej niż zdolności właściciela wpływa na potęgę wojownika. Już wcześniej miecz stawał się atrybutem, który dominował w określaniu umiejętności, a nawet tożsamości właściciela, w Vengeance is a Golden Blade ten stan rzeczy jest doprowadzony niemal do ekstremy. Posiadanie miecza, tnącego inne miecze wznosi wojownika na wyżyny świata sztuk walki, sprawiając, że jest on praktycznie nie do pokonania.

Raw Courage
Hu dan
reż. Wei Lo
Premiera: 13.08.69

Obsada: Cheng Pei-pei, Hua Yueh, Fung Wu i inni.

Cheng Pei-pei i Yuen Hua ponownie razem i ponownie filmie Wei Lo. Choć rok 1969 z pewnością nie należy do najlepszych w karierze Lo, to Raw Courage z pewnością poprawia jego wizerunek pod koniec dekady. Produkcja jest sprawnie rozpisana, posiada interesujące postaci i wypełniona jest przemyślanymi zwrotami fabularnymi oraz pomysłowymi i dość intensywnymi sekwencjami sztuk walki. Ponadto film cechuje się rozmachem rzadko spotykanym do tej pory w Shaw Brothers; choć wciąż oświetlenie, zdjęcia, muzyka i studyjne scenografie nie pozwalają pomylić tego studia filmowego z żadnym innym, to Lo filmuje całkiem sporo w otwartych przestrzeniach, a w sekwencjach ze społecznością Białego Smoka korzysta z nader pokaźnej grupy statystów, bardzo sprawnie kontrolowanej w ogromnym starciu z trójką bohaterów.

Raw Courage opowiada historię dwójki młodych wojowników ze społeczności Czarnego Smoka. Społeczność zostaje wymordowana przez brutalnym wojowników, działających na polecenie dyktatora eunucha Qin. Młodzi dziewczyna i chłopak uciekają z kilkumiesięcznym dzieckiem – prawowitym następcą tronu. Mają za zadanie dotrzeć do sekretnej społeczności Białego Smoka.

Film oprócz podróży przerywanej konstytuującymi przynależność gatunkową scenami walk, urozmaica historię na wiele sposobów. Po pierwsze przedstawia podróż w formie pościgu – wojownicy Qina wciąż depczą bohaterom po piętach, a każde wkroczenie do nowego miasta wiąże się z koniecznością przechodzenia przez wojskowe blokady za pomocą różnorakich forteli. Po drugie zmusza bohaterów do opieki nad małym dzieckiem, którego płacz, potrzeba karmienia czy niespodziewana gorączka stanowią zaskakująco udanie zaimplementowane komplikacje w podróży. Po trzecie nie brak tu scen o nacechowaniu humorystycznym, realizowanych z niespodziewanym wyczuciem przez Lo. Na wyróżnienie zasługuje szczególnie fortel jednego z bohaterów, dzięki któremu dołączają do tancerzy podczas festiwalu w mijanym przez nich mieście.

Jak być może ktoś zauważył, nie jestem zbyt wielkim fanem scen akcji z udziałem Pei-pei. Wyglądają one zwykle nader sztucznie i są przeważnie mało dynamiczne. W Raw Courage poprzez odpowiednie kadrowanie i cięcia udaje się nadać starciom większej prędkości, a choreografie są wystarczająco pomysłowe by potyczki z jej udziałem wypadły zadowalająco. Gdy zaś dochodzi do najważniejszych pojedynków, wtedy na pierwszy plan wystawiani są męscy wojownicy, wypadający o wiele realistyczniej na ekranie. Lo nie omieszka również skorzystać z obecnych jeszcze wtedy, choć na szczęście coraz rzadziej wykorzystywanych efektów fast-motion. Trzeba jednak przyznać, że udało mu się je tutaj wkomponować niemal niezauważenie.

Poza widowiskową fabułą, w filmie zawarte jest również przesłanie patriotyzmu, klasyczne dla kina wuxia. Wojownicy, niezależnie od płci i statusu majątkowego muszą zgodnie walczyć z wrogami narodu, dyktatorami i okupantem. Walka o kraj i naród jest najwyższym powołaniem wojownika.

The Swordmates
Yan niang
reż. Chang Ying, Fan Pan
Premiera: 08.10.69

Obsada: Ping Chin, Hua Chung, Chung-Hsin Huang, Chih-Ching Yang, Hsieh Wang i inni.

Film opowiada o walce o jadeitowy posążek, w którym ukryty został tajny dokument o państwowej wadze. McGuffin służy jednak wyłącznie do zaangażowania dość pokaźnej i zróżnicowanej plejady wojowników w walki, zdrady i nieporozumienia. The Swordmates oprócz wyrażenia typowej dla kina wuxia moralizatorskiej puenty o patriotyzmie jest w rzeczywistości prostym kinem sztuk walki, które bardziej niż czymkolwiek innym – przez swój krótki czas trwania skupia się na efektownych starciach i podchodach.

Choć film jest fabularnie nieskomplikowany – nawet zbyt nieskomplikowany, biorąc pod uwagę ilość postaci – i stanowi niezobowiązującą rozrywkę, to prezentuje solidny poziom wykonania. Nigdy nie nuży, akcja rozwija się prędko, choreografie są zwykle interesujące, a aktorzy świetnie prezentują się w swoich rolach. Warto pochwalić Ping Chin, aktorkę znaną zwykle mniejszych ról, która w roli pierwszoplanowej wypadła nie tylko udanie i atrakcyjnie, ale również walki z jej udziałem prezentują się dynamiczniej i realistyczniej niż te z udziałem większych gwiazd, jak Cheng Pei-pei czy Ching Li. The Swordmates to film dedykowany wyłącznie miłośnikom wuxia obliczonego na szybką akcję; ich z pewnością nie zawiedzie, reszta raczej nie odnajdzie tu zbyt wiele.

The Golden Sword
Long men jin jian
reż. Wei Lo
Premiera: 15.10.69

Obsada: Cheng Pei-pei, Yuen Kao, Lai Wang, Pao-Shu Kao, Wei Lo, Feng Ku i inni.

Młody mistrz rusza na poszukiwania swojego zaginionego 7 lat temu ojca. Za granicą napotyka złych mistrzów sztuk walki oraz piękną, biedną mistrzynię, której pomaga w pokonaniu wrogów. Po nieudanych poszukiwaniach wraca do swojej posiadłości, gdzie żeni się z poznaną podczas podróży dziewczyną. W dniu ślubu pojawiają się jednak tajemniczy ludzie, którzy 10 lat temu porwali jego ojca. Wszystko wskazuje na to, że pochodzą z niesławnego, legendarnego Złotego Pałacu rządzonego przez despotyczne mistrzynie sztuk walki.

Podobnie jak w Dragon Swamp, Lo oscyluje tutaj wokół kina przygodowego, infantylnej fantastyki i rodzinnego dramatu, wysuwającego na pierwszy plan synowską lojalność jako prymarną wartość wojownika. Niestety, ogromna dawka kiczu, chaotyczny scenariusz, próbujący w krótkim czasie upchnąć wielowątkową powieść I Kuanga oraz wysoce rozczarowujące zakończenie skutecznie obniżają przyjemność z seansu. Wei Lo ponownie okazuje się reżyserem czującym się najlepiej w estetyce kiczu, niestety jak zwykle bywa w jego filmach na tym etapie kariery, jest to kicz nader infantylny, pozbawiony logicznych podstaw i zajmujących postaci. Mimo to bawił on Hongkońską widownię, co motywowało studio do tworzenia kolejnych produkcji w podobnej stylistyce.

Have Sword, Will Travel
Bao biao
reż. Chang Cheh
Premiera: 28.12.69

Obsada: David Chiang, Lung Ti, Ching Li, Miao Ching, Feng Ku, Chung Wang i inni.

Chang kontynuuje tutaj promowanie Davida Chianga, który – choć teoretycznie obsadzony w roli drugoplanowej – w rzeczywistości zajmuje centralną pozycję. Wciela się on w młodego, honorowego, uczciwego, lecz również biednego szermierza o ogromnych umiejętnościach sztuk walki. Jako osoba z nizin społecznych i bez możliwości zatrudnienia, a także bezpodstawnie piętnowana i postrzegana za negatywną przez zbyt dumnych i „praworządnych” bohaterów, Chiang staje się metaforą młodzieży nierozumianej przez społeczeństwo i władzę, bez widoków na świetlaną przyszłość w Hongkongu przełomu lat 60. i 70. Osadzenie tego typu tematyki w kinie wuxia jest, jeśli nie wielce nowatorskim, to z pewnością dość oryginalnym pomysłem. Można wręcz pokusić się o stwierdzenie, że jest to pierwszy film Changa, który tak mocno zajmuje się tym problemem. Logicznym krokiem było więc przejście w kierunku filmów osadzonych współcześnie, co zdecydowanie silniej uwypukliło problem. W większości tego typu produkcji grywać będzie właśnie Chiang, którego smutna, acz przystojna twarz oraz smukłość idealnie pasowały do ambitnego, honorowego młodzieńca, któremu odbiera się szansę na godne życie z powodu społeczno-politycznych uwarunkowań.

Chiang jest również uzdolniony w kwestii sztuk walki, co stanowi dodatkowy plus jego kreacji. Jest bardzo zwinny i świetnie odnajduje się w licznych starciach i „siłowaniach” się na zdolności. W Have Sword, Will Travel jest ich zaś niemało. W dodatku są to świetnie rozpisane choreografie, w których w ruch idą ukryte bronie, walki różnorakim orężem oraz zapadający w pamięć antagoniści. Film jest również, jak przystało na produkcje Cheh, dość krwawy, a jego pesymizm pogłębia los bohatera, który idzie w ślady poprzednich tragicznych młodzieńców, odgrywanych przez Yu Wanga.

Główne role – wg czołówki – otrzymali Lung Ti i Ching Li. Ching Li pojawiała się pod koniec lat 60. w licznych filmach Shaw Brothers jako ekranowa piękność, przy czym jej role – w przeciwieństwie do ról Cheng Pei-pei – nie były tak często związane z mistrzyniami sztuk walki, czego dowodzi m.in. The Invincible Fist. Tutaj Li gra jedną z mniej potężnych szermierek, narzeczoną postaci granej przez Ti, która jednak czuje coraz silniejszą więź z Chiangiem. Ich platoniczna, niemożliwa miłość jest bardzo udanie zaprezentowana przez Cheh, o co stosunkowo ciężko w kinie wuxia. Jest ona głównym motorem działań Chianga, decydującego się pomóc dziewczynie, nawet mimo niechęci jej przyjaciół i ciągłego podejrzewania go o ukryte, niemoralne zamiary.

Lung Ti natomiast prezentuje nieco bardziej tradycyjny wizerunek bohatera. Jego fizjonomia sprawia, że idealnie nadawał się do ról potężnych, inteligentnych szermierzy, zwykle z wyższych sfer lub tajemniczych wojowników. Jako sprawny w sztukach walki i przystojny szermierz, stanowił też łakomy kąsek dla pań. Często Ti i Chiang pojawiali się wspólnie na ekranie, wtedy zwykle jako osoby o przeciwstawnych charakterach: Ti jako ustatkowany młodzieniec o stabilnych poglądach, nie rozumiejący młodzieńczego buntu i próby wyjścia poza ustalone ramy społeczne Chianga; Have Sword, Will Travel jest pierwszym podobnym zestawieniem tych dwóch gwiazd kina sztuk walki.

Poza tym warto w filmie zwrócić uwagę na udane stopniowanie napięcia, przedstawienie relacji między postaciami, wplecioną w całość scenę oniryczną oraz pewne podobieństwa z tematami kina japońskiego, z portretowaniem młodzieży na czele. Choć momentami zbyt melodramatyczny i przesadzony Have Sword, Will Travel bez wątpienia stanowi jedną z ciekawszych pozycji kina wuxia.

Co miało miejsce niedługo po zakończonym skandalem romansie z żoną reżysera Qin Jiana, który popełnił samobójstwo przed sfinalizowaniem rozwodu. Zresztą małżeństwo Wanga i Lin też nie było udane i para rozstała się w 1975 roku. Lin wielokrotnie oskarżała Wanga o przemoc wobec jej osoby. W 1977 Lin wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie zmarła w 1995 roku z powodu ataku astmy. Z tego małżeństwa Wang ma trzy córki, w tym Lindę Wong popularną w latach 90. piosenkarkę Cantopopową.

Wang ożenił się ponownie ze stewardesą Wang Kaizhen, jednak i to małżeństwo nie było spokojne. Kaizhen wniosła pozew o rozwód i nawiązała romans z młodym biznesmenem Zhangiem Zhao. Wang Yu zorganizował publiczny atak na żonę, zaskakując ją z policją i reporterami podczas jednej z jej miłosnych eskapad. Do rozwodu między nimi doszło w 1997 roku.

Skoro już jesteśmy przy Yu Wangu, można wspomnieć, że w 1981 roku został oskarżony o morderstwo w Tajwanie, jednak został uniewinniony z powodu braku wystarczających dowodów, na pierwsze strony gazet nieraz też trafiały informacje o jego kolejnych bijatykach w publicznych miejscach.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz